Update
Revizija Jedinstvenog biračkog spiska – stanje i izgle...
Članovi Komisije imenovani na predlog Crte procenjuju da će izveštaj koji se 28. oktobra podnosi Nar...
7. septembar: Članovi Komisije za reviziju Jedinstvenog biračkog spiska izabrani na predlog Crte procenili su da sveobuhvatna revizija na nivou sistema, kojom bi se utvrdila tačnost, potpunost i integritet JBS, u sadašnjim uslovima nije izvodljiva. Od približno sedam meseci dostupnih za suštinski rad, oko četiri potrošena su na obezbeđivanje pristupa osnovnim podacima o biračima i istoriji njihovih izmena. Pristup izvornim registrima dopušta samo pojedinačne provere po poznatom JMBG, a Komisiji je neformalno rečeno da IT revizija softvera JBS neće biti dozvoljena. Prvi izveštaj za koji je rok 28. oktobar, biće zato dijagnostička ocena i skup delimičnih revizija.
Crta+
Revizija biračkog spiska: 24 od 69 provera sada je moguće u celosti ili delimično kako se pristup podacima širi
Procena Crte iz jula 2026. mapira kompletnu metodologiju revizije u odnosu na pristup podacima koji je odobren Komisiji. Nakon proširenja pristupa, 12 provera sada može u potpunosti da se sprovede, a još 12 delimično, dok 45 ostaje blokirano. Potpun pristup, koji zahteva član 22j Zakona o JBS, i dalje nije obezbeđen.
Četiri cilja
TačnostDa li unosi odgovaraju stvarnom, zakonskom stanju?
OtpornostDa li je sistem zaštićen od grešaka i zloupotreba?
EfikasnostDa li se podaci čuvaju i ažuriraju na vreme?
OdgovornostDa li se greška može pratiti do svog uzroka?
Kako revizija stvara efekte
Nalazi nisu krajnji cilj. Svaki od njih pokreće korak koji menja birački spisak i sistem koji ga okružuje - i doprinosi izgradnji poverenja u JBS.
Program revizije u kratkim crtama
Struktura metodologije. Boje pokazuju da li procedure u svakoj fazi/nivou mogu da se sprovedu uz trenutno odobren pristup; nijedna faza ni nivo još nisu u potpunosti mogući. Svako polje je klikabilno - izaberite ga da skočite na taj deo detaljnog programa u nastavku.
svaka procedura u potpunosti moguća - nijedna grupa još nije dostiglaneke procedure moguće ili delimičnenijedna ne može da se sprovede
Pristup podacima kroz vreme
Tokom prve polovine 2026. pristup Komisije ostao je na upitima zapis po zapis. U julu je proširen - postali su mogući delimično agregatno profilisanje i delimične unakrsne provere sa evidencijama prebivališta, matičnim knjigama i evidencijom državljanstva - ali i dalje zaostaje za potpunim pristupom koji zakon predviđa, dok rokovi i obaveza izveštavanja teku dalje. Grafikon prikazuje stvarno obezbeđen pristup u poređenju sa potpunim pristupom koji zakon nalaže (isprekidana linija).
Kliknite za uvećanje
Izaberite tačku na vremenskoj liniji za detalje.
Koliki deo revizije može da se sprovede
Pristup podacima
17%
17%
65%
12provera može u potpunosti da se sprovede
12delimično sprovodivih
45ne može da se sprovede (od 69)
100%
69provera može u potpunosti da se sprovede
0delimično sprovodivih
0ne može da se sprovede (od 69)
Izaberite deo trake ili broj iznad da vidite provere koje obuhvata.
12 provera koje mogu u potpunosti da se sprovedu
2.1.2 Provera kvaliteta celog registra
- Agregatni profil registra po kategoriji
- Neuobičajena stopa promena po pojedinačnom biraču
- Identifikacija nedostajućih podataka
- Provere logičke doslednosti
- Provere aritmetičke doslednosti
- Provere sintakse i značenja polja
- Provere referencijalnog integriteta
2.4.3 Postupanje po pritužbama građana
- Preliminarno ispitivanje podataka iz pritužbe
2.2.3 Zakonitost odluka o upisu i brisanju
- Pravna valjanost odluka koje su osnov promena u registru
2.1.1 Pravni pregled - okvir centralnog registra
- Potpun pregled zakona, podzakonskih akata, aranžmana i kontrola koje uređuju registar
2.2.1 Pravni pregled - okvir lokalnog ažuriranja
- Potpun pregled nadležnosti, rokova, pravnih lekova, tragova odluka i kontrola u ažuriranju
2.3.1 Pravni pregled - okvir izvornih registara
- Potpun pregled normativnog okvira koji uređuje izvorne registre
12 provera koje su delimično moguće
2.1.2 Provera kvaliteta celog registra
- Neuobičajen broj birača po adresi / domaćinstvu
2.3.2 Provera kvaliteta izvornih registara
- Neuobičajene promene stalnog prebivališta
- Neuobičajene promene privremenog boravišta
2.3.5 Upoređivanje registra sa izvornim evidencijama
- Usklađenost sa evidencijama prebivališta
- Usklađenost sa matičnim knjigama
- Usklađenost sa evidencijom državljanstva
2.3.3 Zakonitost osnova za prijavljivanje prebivališta
- Pravni osnov za utvrđivanje prebivališta, uključujući naturalizovane građane
2.1.3 Verifikacija izvoda iz registra i istorijskih prikaza
- Postupak javnog uvida po biračkim mestima
- Zaključivanje registra pred izbore
- Usklađenost prikazanih podataka sa registrom
- Usklađenost korišćenih izvoda sa registrom
- Svi aktuelni i istorijski podaci, po periodu
45 provera ne može da se sprovede
2.3.2 Provera kvaliteta izvornih registara
- Agregatni profil matičnih, registra prebivališta i drugih registara
- Neuobičajene promene pasivizacije
- Neuobičajene promene državljanstva
- Neuobičajeni podaci granične policije
- Neuobičajeni podaci iz matičnih knjiga
2.3.5 Upoređivanje registra sa izvornim evidencijama
- Usklađenost sa evidencijom interno raseljenih lica
- Usklađenost sa evidencijama poslovne sposobnosti, sankcija i vojnih obaveza
- Usklađenost promena, registar u odnosu na izvor
- Statistička analiza neslaganja
2.3.6 Verifikacija prema popisu, adresnom i drugim registrima
- Usklađenost sa podacima popisa (RZS)
- Usklađenost sa podacima drugih centralnih registara
- Adrese u poređenju sa Adresnim registrom (RGA / Pošta)
- Usklađenost sa podacima o domaćinstvima iz drugih evidencija
- Usklađenost sa drugim relevantnim registrima
- Prostorno grupisanje neslaganja
2.4.1 Terenska provera - od registra ka građanima
- Proveriti unose u registru u odnosu na stvarne okolnosti građana
2.4.2 Terenska provera - od građana ka registru
- Proveriti stvarne okolnosti građana u odnosu na registar
2.1.4 Bezbednost centralnog IT okruženja
- Upravljanje pristupom
- Kontrole promena
- Evidentiranje radnji i revizorski trag
- Integritet i kvalitet podataka
- Stabilnost, dostupnost i kontinuitet
- Upravljanje promenama i održavanjem
- Pravni i organizacioni okvir održavanja
- Opšta bezbednost i zaštita podataka
2.2.2 Rizik od zloupotrebe u ovlašćivanju za promene
- Pregled prava upisa / brisanja / izmene po ovlašćenjima
- Kvalitet bezbednosti evidencija pristupa tokom ažuriranja
2.2.5 Ovlašćenja i obuka službenika
- Pravni pregled ovlašćenja službenika
- Postupak prijema promena, izrade i prosleđivanja odluka
- Kvalitet obuke u odnosu na potrebne kompetencije
2.2.6 Resursi za ažuriranje
- Materijalni i finansijski resursi za ažuriranje i način njihovog korišćenja
2.2.7 Integritet zapošljavanja
- Zapošljavanje i angažovanje službenika koji vode registar
2.2.4 Pregled inspekcijskog nadzora
- Postupak inspekcije i praćenje sprovedenih mera
2.3.7 Bezbednost IT sistema izvornih registara
- Upravljanje pristupom
- Zaštita od neovlašćenih promena
- Evidentiranje radnji i sledljivost
- Integritet i kvalitet podataka
- Stabilnost i kontinuitet
- Upravljanje promenama i održavanjem
- Pravni i organizacioni okvir održavanja
- Opšta bezbednost i zaštita podataka
2.3.4 Postupanje službenika u promenama prebivališta i matičnih evidencija
- Evidentiranje promena životnih činjenica u izvornim registrima
- Evidentiranje promena prebivališta
- Postupak sticanja dvojnog državljanstva
- Razmena podataka sa nadležnim organima
Ostvaren je napredak u uspostavljanju uslova za početak rada na sprovođenju suštinske revizije biračkog spiska. Nakon proširenja pristupa, 12 od 69 provera sada može u potpunosti da se sprovede - tri pravna pregleda, prijem pritužbi građana, zakonitost odluka o upisu i brisanju i najveći deo provere kvaliteta celog registra. Još 12 može da se uradi delimično, pre svega unakrsne provere sa izvornim registrima i pregled izvoda iz registra i istorijskih prikaza. Preostalih 45 - sve što zahteva potpunu istoriju promena registra, dubinsko unakrsno proveravanje sa drugim registrima, terenski uzorak i bezbednost IT sistema - i dalje ne može da se sprovede.
Sa potpunim pristupom koji zakon predviđa (čl. 22j), svih 69 provera u okviru 21 procedure moglo bi da se sprovede - revizija bi mogla da se privede kraju.
Program revizije i njegova pokrivenost
Metodologija definiše 69 pojedinačnih provera u okviru 21 procedure. Svaki red prikazuje evidenciju koju procedura zahteva i da li je ta evidencija stavljena na raspolaganje. Izaberite bilo koji red da vidite provere koje sadrži.
Detaljnost
Prikaži
| Oblast 1 - Da li su podaci tačni?Od prvog signala o netačnosti do potvrđenog ili odbačenog zaključka. | ||
| Faza 1 · Pronađi signale | ||
| 2.1.2Provera kvaliteta celog registra | Registar analiziran u celini (agregatni pristup) | ◑Delimično 8 |
| 2.4.3Postupanje po pritužbama građana | Samo uvid u trenutne podatke - bez istorije promena po biraču | ●Može da se sprovede 1 |
| Faza 2 · Unakrsna provera registara | ||
| 2.3.2Provera kvaliteta izvornih registara | Agregatni uvid i istorija promena izvornih registara | ◑Delimično 7 |
| 2.3.5Upoređivanje registra sa izvornim evidencijama | Unakrsno proveravanje u velikom obimu; evidencije o državljanstvu, raseljenim licima, poslovnoj sposobnosti, sankcijama | ◑Delimično 7 |
| 2.3.6Verifikacija prema popisu, adresnom i drugim registrima | Popis (RZS), Adresni registar, drugi skupovi podataka | ○Ne može da se sprovede 6 |
| Faza 3 · Pravna validacija | ||
| 2.2.3Zakonitost odluka o upisu i brisanju | Evidencija odluka i prateća dokumentacija | ●Može da se sprovede 1 |
| 2.3.3Zakonitost osnova za prijavljivanje prebivališta | Prethodne adrese i dokumentacija o osnovu | ◑Delimično 1 |
| Faza 4 · Terenska verifikacija (završni korak) | ||
| 2.4.1Terenska provera - od registra ka građanima | Reprezentativan uzorak iz celog registra; terenski pristup | ○Ne može da se sprovede 1 |
| 2.4.2Terenska provera - od građana ka registru | Reprezentativan uzorak; terenski pristup | ○Ne može da se sprovede 1 |
| Oblast 2 - Da li je sistem otporan?Da li pravni, organizacioni i IT okvir sprečava, otkriva i ispravlja greške i zloupotrebe. | ||
| Nivo 1 · Centralni registar | ||
| 2.1.1Pravni pregled - okvir centralnog registra | Javno dostupne pravne norme | ●Može da se sprovede 1 |
| 2.1.4Bezbednost centralnog IT okruženja | Evidencije pristupa IKT sistemu, konfiguracija i kontrole promena | ○Ne može da se sprovede 8 |
| 2.1.3Verifikacija izvoda iz registra i istorijskih prikaza | Istorijski podaci i evidencija promena | ◑Delimično 5 |
| Nivo 2 · Lokalno ažuriranje | ||
| 2.2.1Pravni pregled - okvir lokalnog ažuriranja | Javno dostupne pravne norme | ●Može da se sprovede 1 |
| 2.2.2Rizik od zloupotrebe u ovlašćivanju za promene | Evidencije pristupa i evidencije promena | ○Ne može da se sprovede 2 |
| 2.2.5Ovlašćenja i obuka službenika | Interna evidencija promena i dokumentacija o obuci, u posedu organa vlasti | ○Ne može da se sprovede 3 |
| 2.2.6Resursi za ažuriranje | Interna evidencija resursa, u posedu organa vlasti | ○Ne može da se sprovede 1 |
| 2.2.7Integritet zapošljavanja | Evidencija o zapošljavanju i kadrovska dokumentacija, u posedu organa vlasti | ○Ne može da se sprovede 1 |
| 2.2.4Pregled inspekcijskog nadzora | Izveštaji o inspekcijskom nadzoru | ○Ne može da se sprovede 1 |
| Nivo 3 · Izvorni registri | ||
| 2.3.1Pravni pregled - okvir izvornih registara | Javno dostupne pravne norme | ●Može da se sprovede 1 |
| 2.3.7Bezbednost IT sistema izvornih registara | Evidencije pristupa i kontrole sistema izvornih registara | ○Ne može da se sprovede 8 |
| 2.3.4Postupanje službenika u promenama prebivališta i matičnih evidencija | Evidencije izmena i evidencije radnji službenika | ○Ne može da se sprovede 4 |
Šta ovo znači
Delimičan obim - analiza može da počne
Uz prošireni pristup koji je sada odobren, revizija može da započne suštinski rad: pravni okvir može u celosti da se analizira, a registar da se profiliše kao celina. Ali na osnovu dostupnih dokaza i dalje ne može da se donese čvrst zaključak o tačnosti ili integritetu registra - dubinske unakrsne provere, potpuna istorija promena i reprezentativan terenski uzorak ostaju van domašaja. Obim je sada delimičan, a ne blokiran.
Šta može da se uradi
- Pravni pregled propisa koji uređuju registar, na sva tri nivoa
- Provera kvaliteta registra kao celine - profilisanje, provere doslednosti i integriteta
- Prijem i razmatranje pritužbi građana i zakonitost odluka o upisu i brisanju
- Delimične unakrsne provere sa evidencijama prebivališta, matičnim knjigama i državljanstvom
Šta i dalje nedostaje
- Potpuna istorija promena - osnov, datum, službenik, broj odluke
- Dubinska unakrsna provera sa izvornim i kontrolnim registrima (raseljena lica, poslovna sposobnost, sankcije, popis, adrese)
- Sistemske evidencije i bezbednosna konfiguracija
- Statistički reprezentativan terenski uzorak
Sopstveni prag metodologije. Podaci iz bilo kog pojedinačnog registra nisu dovoljan osnov za zaključak tamo gde je unakrsna provera sa drugim registrom tehnički moguća. Pristup koji je sada dostupan stoga sam po sebi ne može da ispuni standard koji je Komisija postavila za nalaz - može da uokviri posao i započne analizu, ali ne i da ga dovrši.
Aneks - evidencija pristupa podacima
Uvid = može da se pregleda, jedan po jedan zapis. Agregatni uvid = može da se analizira u celini registra. Verifikacija = može nezavisno da se potvrdi. Nakon proširenja u julu, za pojedine kategorije odobren je ograničen agregatni uvid (označeno sa Delimično); potpun agregatni uvid i nezavisna verifikacija i dalje nisu dostupni. Ćelije označene sa „Delimično" odražavaju julsko proširenje i privremene su, do potvrde aktuelne evidencije Komisije o pristupu.
| Podatak / evidencija | Uvid | Agregatni uvid | Verifikacija |
|---|---|---|---|
| Jedinstveni birački spisak | |||
| Aktuelni podaci o biraču (ime, JMBG, prebivalište, biračko mesto, pasivizacija, interno raseljena lica) | Da | Delimično | Ne |
| Evidencija promena (osnov, datum, službenik, broj odluke) | Delimično | Ne | Ne |
| Modul za prijavljivanje grešaka (nedostajući / netačni podaci) | Ne | Ne | Ne |
| Evidencije IKT sistema (tragovi neovlašćenog pristupa) | Ne | Ne | Ne |
| Izvorni registri | |||
| Aktuelno prebivalište - stalno i privremeno | Da | Delimično | Ne |
| Prethodno prebivalište; pasivizacija adresa | Delimično | Ne | Ne |
| Matične knjige - rođenih, umrlih, venčanih | Da | Delimično | Ne |
| Državljanstvo - pretraga da/ne po JMBG | Da | Delimično | Ne |
| Državljanstvo - potpuna evidencija; interno raseljena lica; poslovna sposobnost; zatvorske sankcije | Ne | Ne | Ne |
| Registri za unakrsnu proveru | |||
| Inspekcijski izveštaji; statistika (RZS); adresni registar; penzijsko; zdravstveno; porezi; lična karta i pasoš | Ne | Ne | Ne |
